وبلاگ
استرس و افزایش سطح کورتیزول چه تاثیری بر بوی بدن دارد؟
استرس و ترشح هورمون کورتیزول به طور مستقیم غدد عرقی آپوکرین (Apocrine) را در بدن فعال می‌کنند. این غدد برخلاف غدد معمولی، عرقی غنی از چربی و پروتئین تولید می‌کنند. زمانی که این عرق با باکتری‌های طبیعی سطح پوست ترکیب می‌شود، باکتری‌ها این مواد مغذی را تجزیه کرده و ترکیبات شیمیایی به شدت بدبویی مانند تیوالکل‌ها (با ساختار شیمیایی R−SH) آزاد می‌کنند. به همین دلیل، بوی عرق ناشی از استرس بسیار تندتر از عرقِ گرما یا ورزش است. بهترین راهکار علمی و عملی برای کنترل، خنثی‌سازی و پوشش این بوی نامطبوع، در کنار رعایت بهداشت، استفاده هوشمندانه از انواع عطرها (پرفیوم، ادوپرفیوم و ادوتویلت) است که هم باکتری‌ها را مهار کرده و هم بوی بدن را تغییر می‌دهند.
ترشح کورتیزول و غدد عرق – شیمی بدن در زمان اضطراب
وقتی دچار استرس می‌شوید، مغز احساس خطر می‌کند و دستور ترشح هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول را می‌دهد. بدن ما دو نوع غده عرقی اصلی دارد: اکرین (Eccrine) و آپوکرین. غدد اکرین در همه جای بدن پخش هستند و برای خنک کردن بدن، عرقی بر پایه آب و نمک تولید می‌کنند. این عرق در حالت عادی بویی ندارد.
اما کورتیزول مستقیماً روی غدد آپوکرین که بیشتر در نواحی زیر بغل متمرکز هستند، تأثیر می‌گذارد. این غدد عرقی غلیظ، شیری‌رنگ و سرشار از لیپیدها (چربی‌ها) و پروتئین‌ها ترشح می‌کنند. این عرق به خودی خود بوی بدی ندارد، اما منبع غذایی مناسبی برای میکروارگانیسم‌های روی پوست محسوب می‌شود.
ضیافت باکتری‌های پوست – چرا عرق استرس بدبوتر است؟
روی پوست همه ما میلیاردها باکتری بی‌ضرر زندگی می‌کنند. گونه‌هایی مانند کورینه‌باکتریوم (Corynebacterium) و استافیلوکوک (Staphylococcus) به شدت به لیپیدها و پروتئین‌های عرق آپوکرین علاقه دارند. وقتی استرس می‌گیرید و این عرق غلیظ ترشح می‌شود، این باکتری‌ها شروع به تغذیه و تجزیه شیمیایی این مواد می‌کنند.
حاصل این فعالیت شیمیایی، تولید اسیدهای چرب فرار و ترکیبات گوگردی است که بوی بسیار تند و تیزی شبیه به پیاز یا گوگرد دارند. بر اساس پژوهش‌های منتشرشده در Journal of Investigative Dermatology، ترکیباتی مانند ۳-متیل-۲-هگزنوئیک اسید (3M2H) که توسط کورینه‌باکتریوم از پیش‌سازهای عرق آپوکرین آزاد می‌شوند، عامل اصلی بوی تند عرق استرس هستند. در واقع، بویی که در زمان استرس از بدن حس می‌کنید، بوی خود عرق نیست، بلکه بوی مواد دفعی این باکتری‌هاست.
راه‌حل معطر – چگونه با انواع عطر، بوی استرس را مهار کنیم؟
حالا که مقصر اصلی بوی بد استرس مشخص شد، ترکیب کورتیزول، عرق چرب و باکتری‌ها باید به دنبال راه‌حل بود. عطرها تنها برای خوشبو کردن نیستند؛ به دلیل داشتن الکل (اتانول)، خاصیت آنتی‌باکتریال ملایمی دارند که می‌توانند تا حدودی سرعت رشد باکتری‌های تجزیه‌کننده عرق را کاهش دهند. از طرفی، ترکیبات آروماتیک موجود در عطرها مولکول‌های بدبو را خنثی کرده و با تأثیر بر سیستم لیمبیک، به کاهش سطح کورتیزول و آرامش کمک می‌کنند.
پرفیوم (Parfum): انتخاب روزهای پرفشار
پرفیوم‌ها خالص‌ترین نوع عطر با غلظتی بین ۲۰ تا ۳۰ درصد اسانس روغنی هستند. اگر می‌دانید که یک روز بسیار پرفشار مانند یک جلسه مهم کاری یا دفاع پایان‌نامه در پیش دارید، پرفیوم بهترین انتخاب است. روغن بالای این محصولات باعث می‌شود رایحه روی پوست قفل شود. این روغن‌ها به خوبی با لیپیدهای عرق آپوکرین ترکیب شده و یک هاله خوشبوی قوی و ماندگار تا ۲۴ ساعت می‌سازند که بوی ناشی از فعالیت باکتری‌ها را پوشش می‌دهد.
ادوپرفیوم (Eau de Parfum): تعادل مناسب برای استرس‌های روزمره
ادوپرفیوم‌ها با غلظت ۱۵ تا ۲۰ درصد، محبوب‌ترین و کاربردی‌ترین انتخاب برای استفاده روزانه هستند. در زمان استرس، ادوپرفیوم‌ها به دلیل داشتن درصد مناسبی از الکل، در لحظه اسپری شدن روی پوست بخشی از باکتری‌های سطحی را از بین می‌برند و سرعت تولید بوی بد را کاهش می‌دهند. ماندگاری ۸ تا ۱۲ ساعته آن‌ها به شما اطمینان می‌دهد که در طول یک روز کاری پرفشار، بدن همچنان رایحه‌ای مطبوع ساطع می‌کند.
ادوتویلت (Eau de Toilette): طراوت سریع در لحظات حساس
ادوتویلت‌ها حاوی ۵ تا ۱۵ درصد اسانس و حجم بالایی از الکل هستند. وقتی ناگهان دچار استرس می‌شوید و احساس می‌کنید دمای بدنتان بالا رفته، اسپری کردن یک ادوتویلت خنک گزینه مناسبی است. درصد بالای الکل در ادوتویلت‌ها به سرعت تبخیر شده و پوست را خنک می‌کند. این کار غدد عرق را آرام کرده و در سرکوب فوری باکتری‌های تولیدکننده بو مؤثر است. به دلیل غلظت کمتر، باید آن‌ها را هر چند ساعت یک‌بار تجدید کنید.
ادکلن (Eau de Cologne): تجدید نشاط موقتی
ادکلن‌ها معمولاً فقط ۲ تا ۵ درصد اسانس دارند. برای مهار بوی تند و سنگین عرق استرس که ناشی از پروتئین و چربی است، ادکلن‌ها قدرت پوشانندگی بالایی ندارند. با این حال، استفاده از آن‌ها در لحظاتی که دچار تنش فکری شده‌اید جنبه روانی دارد. رایحه‌های مرکباتی ادکلن‌ها روی سیستم لیمبیک مغز تأثیر گذاشته و احساس طراوت ایجاد می‌کنند.
جمع‌بندی
استرس و ترشح کورتیزول باعث فعال شدن غدد آپوکرین می‌شوند و ماده‌ای چرب و پر از پروتئین برای باکتری‌های روی پوست فراهم می‌کنند. نتیجه این فرآیند، بوی تند و آزاردهنده‌ای است که می‌تواند اعتمادبه‌نفس را در حساس‌ترین لحظات کاهش دهد. اما در برابر این واکنش طبیعی بی‌دفاع نیستید.
عطرها از دو جهت عمل می‌کنند: الکل موجود در آن‌ها فعالیت باکتری‌های تجزیه‌کننده عرق را مختل کرده و روند تولید بوی بد را کند می‌کند؛ و اسانس‌های روغنی، به خصوص در غلظت‌های بالای پرفیوم و ادوپرفیوم، بوی نامطبوع را پوشش می‌دهند. با انتخاب عطر متناسب با شدت و نوع موقعیت استرس‌زا، می‌توانید این واکنش شیمیایی را به خوبی مدیریت کنید.