وبلاگ
آیا استفاده از عطر برای نوزادان و کودکان خطرناک است؟
بله؛ استفاده از عطر، ادکلن و هرگونه محصول بهداشتی معطر برای نوزادان و کودکان خردسال از نظر پزشکی توصیه نمیشود. پوست نوزاد در ماههای اول زندگی بسیار نازکتر و نفوذپذیرتر از پوست بزرگسال است و مواد شیمیایی عطرها بهراحتی از این سد عبور کرده و وارد جریان خون میشوند. علاوه بر این، ریههای در حال رشد کودک در برابر ترکیبات آلی فرار (VOCs) که پایه ساخت عطرها هستند، بهشدت آسیبپذیرند. استنشاق این ترکیبات میتواند واکنشهای آلرژیک، حملات آسم و مشکلات تنفسی را در پی داشته باشد. آکادمی طب اطفال آمریکا (AAP) توصیه میکند خانوادهها محصولاتی را انتخاب کنند که فاقد فتالات، پارابن و رایحه مصنوعی هستند و در صورت تردید، گزینههای Fragrance-Free را برگزینند.
چرا پوست نوزادان در برابر عطرها آسیبپذیرتر است؟
پوست، بزرگترین اندام بدن و اولین سد دفاعی در برابر عوامل خارجی است؛ اما این سد در نوزادان هنوز تکامل نهایی خود را طی نکرده است. لایه اپیدرم نوزاد حدود بیست تا سی درصد نازکتر از بزرگسالان است و غدد تولیدکننده چربی طبیعی پوست نیز هنوز فعالیت کاملی ندارند. بر اساس پژوهشهای منتشرشده در مجله Dermatology and Therapy (۲۰۱۲)، ضخامت لایه شاخی نوزاد بهطور میانگین حدود ۳۰ درصد کمتر از بزرگسالان است و ساختار پوست او در طول سال اول زندگی همچنان در حال تکامل است.
عطرهای صنعتی ترکیبی از دهها یا حتی صدها ماده شیمیایی هستند که روی بستهبندی صرفاً با عنوان کلی رایحه یا Fragrance درج میشوند و تولیدکنندگان الزامی به افشای ترکیب دقیق آنها ندارند. تماس مستقیم یا حتی غیرمستقیم این ترکیبات با پوست نوزاد میتواند به درماتیت تماسی، اگزما، قرمزی و التهابات مزمن منجر شود. از آنجا که نسبت سطح بدن نوزاد به وزن او بسیار بیشتر از بزرگسالان است، جذب سیستمیک مواد شیمیایی از طریق پوست در او بهمراتب بالاتر است.
تاثیر مواد شیمیایی معطر بر سیستم تنفسی کودکان
نگرانی اصلی جوامع علمی درباره استفاده از عطر در اطراف نوزادان، اثر این مواد بر دستگاه تنفس است. عطرها و اسپریهای خوشبوکننده برای پخش در هوا از ترکیبات آلی فرار (VOCs) استفاده میکنند. مجاری هوایی کودکان بسیار باریکتر از بزرگسالان است و استنشاق این ترکیبات میتواند غشاهای مخاطی بینی، گلو و ریهها را مستقیماً تحریک کند. بر اساس مطالعه موسسه Silent Spring که در مجله Environmental Health Perspectives (۲۰۱۲) منتشر شد، فتالات DEHP موجود در گرد و هوای خانه با بروز آسم و خسخس سینه در کودکان مرتبط است و رایحهها نیز در تشدید علائم آسم نقش دارند.
حتی اگر کودک مستقیماً عطری دریافت نکند، در آغوش گرفتن او توسط والدینی که از عطر استفاده کردهاند، او را در معرض استنشاق این ذرات قرار میدهد؛ پدیدهای که میتوان آن را مواجهه غیرمستقیم نامید. این مواجهه میتواند خسخس سینه، عطسههای مکرر و اختلال در الگوی خواب کودک ایجاد کند، زیرا سیستم ایمنی نابالغ او این ترکیبات را بهعنوان عامل بیگانه شناسایی کرده و واکنش آلرژیک نشان میدهد.
اختلالات هورمونی و خطرات پنهان در ترکیبات عطرها
پوست و ریه تنها اثرگذاری عطرها نیستند؛ خطرات بلندمدت سیستمیک نیز وجود دارد که کمتر به آن توجه میشود. بسیاری از عطرهای بازار برای افزایش ماندگاری رایحه از فتالاتها (Phthalates) استفاده میکنند. این مواد بهعنوان مختلکنندههای غدد درونریز شناخته میشوند؛ یعنی میتوانند عملکرد طبیعی هورمونهای بدن را تقلید کنند یا در روند تولید و ترشح آنها اختلال ایجاد کنند.
قرار گرفتن کودکان در سنین رشد در معرض این مواد میتواند بر رشد عصبی، تکامل سیستم تولید مثل و متابولیسم اثر بگذارد. بر اساس مرور روایتی منتشرشده در Frontiers in Toxicology (۲۰۲۵)، بسیاری از ترکیبات سنتزی عطرها و لوازم آرایشی از جمله فتالاتها و پارابنها با اختلالات آلرژیک، تنفسی و درونریز مرتبط دانسته شدهاند و اثرات تجمعی مواجهه بلندمدت هنوز بهطور کامل مشخص نیست. سیستم عصبی و هورمونی کودک در فاز تکامل سریع قرار دارد و حذف محصولات معطر از روتین مراقبتی او یک اقدام پیشگیرانه مشخص برای سلامت بلندمدت اوست.
چگونه والدین مواجهه کودک با عطر را کاهش دهند؟
راهکارهای سادهای وجود دارد که توصیه آکادمی طب اطفال آمریکا نیز بر آنها تأکید دارد:
- برای استحمام و مراقبت روزانه از کودک، محصولاتی با برچسب Fragrance-Free و مخصوص پوست حساس انتخاب کنید.
- از اسپری کردن عطر یا خوشبوکننده در اتاق کودک و در فضای بسته خودداری کنید.
- قبل از تماس پوستی یا در آغوش گرفتن نوزاد، اگر عطر استفاده کردهاید، اجازه دهید ابتدا رایحه آن بپرد یا دستهایتان را بشویید.
- فهرست ترکیبات را بررسی کنید و محصولاتی که صرفاً عبارت کلی Fragrance یا Parfum نوشتهاند را کنار بگذارید.
جمعبندی
مجموع شواهد پزشکی نشان میدهد عطر و محصولات معطر هیچ ضرورتی برای نوزاد و کودک ندارند و ریسکی غیرقابل توجیه برای سلامت او به شمار میروند. بوی طبیعی بدن نوزاد خود نشانه سلامت اوست و نیازی به پوشاندن آن با رایحههای مصنوعی نیست. بسیاری از محصولات مخصوص کودک نیز حاوی رایحه و مواد نگهدارندهاند، توصیه AAP انتخاب گزینههای Fragrance-Free است. بهترین رویکرد برای بهداشت و خوشبویی کودک، استحمام منظم با شویندههای ملایم و بدون رایحه و محیطی عاری از عطر است. با همین چند انتخاب ساده، پیشگیری از آلرژی، آسم و اختلالات هورمونی از همان ماههای اول زندگی آغاز میشود.