وبلاگ
عطر دیجیتال چیست و چگونه دنیای روایح را متحول میکند؟
عطر دیجیتال یا رایحهٔ دیجیتال، فناوری پخش کنترل‌شدهٔ بو در پیوند با یک تجربهٔ دیجیتال است. یعنی رایحه می‌تواند هم‌زمان با صحنه‌ای از بازی، یا محتوای واقعیت مجازی یا یک تجربهٔ تعاملی فعال شود. همان‌طور که تصویر و صدا در محتوای دیجیتال زمان‌بندی می‌شوند، سامانهٔ بویایی نیز می‌تواند در لحظه‌ای مشخص رایحه‌ای را در محیط واقعی کاربر منتشر کند. این حوزه دیگر فقط یک تصور علمی‌تخیلی نیست، شرکت‌هایی مانند OVR Technology محصولات و نرم‌افزارهایی برای افزودن رایحه به تجربه‌های دیجیتال عرضه یا معرفی کرده‌اند. با این حال، میان یک دستگاه موجود، نمونهٔ پژوهشی و پتنت ثبت‌شده تفاوت مهمی وجود دارد، پس هنوز نمی‌توان گفت هر بازی یا محتوای دیجیتال می‌تواند با رایحه همراه باشد.
عطر دیجیتال چگونه کار میکند؟
یک سامانهٔ عطر دیجیتال معمولاً به دو بخش نیاز دارد: محتوایی که مشخص میکند چه رایحه‌ای و در چه زمانی فعال شود، و دستگاهی که مادهٔ معطر را به فضای اطراف کاربر برساند. نرم‌افزار می‌تواند یک رویداد را به پخش رایحه پیوند دهد، برای مثال: ورود به جنگل، نزدیک‌شدن به آتش یا بازشدن درِ یک فضای خیالی. سپس سخت‌افزار، کارتریج یا محفظهٔ رایحه را فعال میکند و در عمل، بو در محیط واقعی پخش می‌شود. پس مکانیزم آن این‌طور نیست که رایحه‌ای به شکل داده وارد بازی شود یا مستقیماً درون صفحه‌نمایش قرار بگیرد.
مدت باقی‌ماندن رایحه در فضا هم یکی از چالش‌های طراحی است. اگر صحنه از جنگل به اتاقی بسته تغییر کند، بوی قبلی ممکن است فوراً ناپدید نشود و تجربه را از هماهنگی بیندازد. بنابراین، زمان پخش، شدت، فاصلهٔ دستگاه از کاربر و تهویهٔ محیط در طراحی تجربه نقش دارند. از سوی دیگر عملکرد و سرعت واکنش نیز به دستگاه و شیوهٔ پخش آن وابسته است، در نتیجه در چنین فناوری جدیدی نباید مشخصهٔ یک محصول را به همهٔ سامانه‌های بویایی تعمیم دهیم.
از فضای بازی تا آکوردی که در حافظه می‌ماند
برای ساخت رایحهٔ یک مکان خیالی، عطرساز لازم نیست محیط مجازی را از نظر شیمیایی اندازه‌گیری کند. او با انتخاب مواد معطر و ترکیب آن‌ها، آکوردی می‌سازد که تداعی موردنظر را منتقل کند. روش‌هایی مانند Headspace در بررسی ترکیبات فرّار پیرامون یک نمونهٔ واقعی کاربرد دارند، اما به‌تنهایی نمی‌توانند بوی مکانی را که وجود خارجی ندارد استخراج کنند، در آنجا کار اصلی بر عهدهٔ طراحی و تفسیر عطرساز است.
برای نمونه، رایحهٔ خاک نم‌خورده پس از باران را می‌توان با موادی مانند ژئوسمین بازآفرینی کرد. بااین‌حال، یک عطر معمولاً از یک مولکول تنها ساخته نمی‌شود، نسبت مواد، شدت و ماندگاری هم بر نتیجه اثر می‌گذارند. همین اصل دربارهٔ تداعی‌های فلزی، دودی یا چرمی نیز صدق میکند. ترکیب ثابت و یگانه‌ای وجود ندارد که در همهٔ فرمول‌ها بوی آهن زنگ‌زده یا باروت را بازنمایی کند. همچنین رایحه ممکن است با خاطره و واکنش عاطفی پیوند بخورد، اما اثر آن برای همه یکسان نیست. همچنین تجربه‌های شخصی و زمینهٔ فرهنگی بر برداشت از بو اثر می‌گذارند. به همین دلیل، در یک بازی یا تجربهٔ مجازی، رایحه بهتر است در کنار تصویر و صدا عمل کند، نه اینکه جای آن‌ها را بگیرد.
دستگاه‌های بویایی دیجیتال از کارتریج تا هماهنگی نرم‌افزاری
OVR Technology در وب‌سایت رسمی خود Omara Core و Omara Pro را به‌عنوان نمایشگرهای شخصی رایحه معرفی میکند. اطلاعات سازنده برای این دو مدل تعداد کانال‌های رایحه، شیوه‌های اتصال و نوع کاربرد متفاوتی ذکر میکند، از جمله پشتیبانی از رایانه، و در مدل Pro کاربرد با موبایل و واقعیت مجازی. این‌ها مشخصات اعلام‌شدهٔ همان محصولات‌اند، نه ویژگی‌های همگانی همهٔ دستگاه‌های بویایی. مستندات افزونهٔ Architecture of Scent این شرکت نیز اتصال به سخت‌افزارهای سازگار و اجرای تعامل‌های رایحه‌ای در پروژه‌های Unreal را شرح می‌دهد. در نتیجه، هماهنگی میان نرم‌افزار و دستگاه ممکن است، اما به تجهیزات و پیکربندی پشتیبانی‌شده نیاز دارد.
نمونه‌های پژوهشی هم در این حوزه وجود دارند. بنا بر گزارش دانشگاه مریلند در دسامبر ۲۰۱۸ پژوهشگران آزمایشگاه تعامل انسان و رایانه دو نمونهٔ اولیه برای رایانهٔ رومیزی و هدست واقعیت مجازی ساخته بودند و رایحه را با دیفیوزر پخش می‌کردند. چنین نمونه‌هایی برای بررسی امکان افزودن بو به تجربهٔ بصری ارزشمندند، اما به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ وجود یک استاندارد تجاری فراگیر نیستند.
در اوت ۲۰۲۳، GameRant دربارهٔ پتنتی از سونی نوشت که انتشار رایحه از کارتریج‌های جداشدنی و هماهنگی آن با برخی نورها و صداهای بازی را توصیف می‌کرد. ثبت پتنت به معنای عرضهٔ محصول نیست و تضمینی نمی‌دهد که ایده به دستگاه قابل‌خرید تبدیل شود. برای آشنایی بیشتر با این طرح از زاویهٔ صنعت بازی، رسانه گیم نوبستیک اخیراً مقاله‌ای با عنوان آیا سونی بوی بازی‌ها را به خانه می‌آورد؟ منتشر کرده که مطالعه آن پیشنهاد می‌شود.
ایمنی رایحه
رایحه‌ای که دستگاه در هوا منتشر میکند با عطری که مستقیماً روی پوست استفاده می‌شود، از نظر نوع تماس و ارزیابی ایمنی یکسان نیست. اگر رایحهٔ الهام‌گرفته از بازی قرار است به محصول پوشیدنی تبدیل شود، مواد و غلظت آن باید با توجه به کاربرد نهایی و میزان مواجههٔ مصرف‌کننده بررسی شوند. استانداردهای IFRA برای برخی مواد معطر محدودیت، معیار مصرف یا ممنوعیت تعیین می‌کنند و بر ارزیابی‌های ایمنی RIFM و بررسی هیئت کارشناسی مستقل تکیه دارند. این استانداردها جایگزین ارزیابی ایمنی محصول نهایی یا مقررات ملی نیستند و رعایت آن‌ها نیز به معنای نبود واکنش در تک‌تک افراد نیست، حساسیت فردی همچنان اهمیت بالایی دارد.
همچنین، نمی‌توان هر ماده‌ای را که بوی دوده، فلز یا باروت را تداعی میکند ذاتاً خطرناک یا بی‌خطر دانست. ارزیابی به مادهٔ مشخص، مقدار مصرف و مسیر مواجهه بستگی دارد. پایهٔ گیاهی یا حامل الکلی به‌تنهایی ایمنی را تضمین نمی‌کند و افزودن آنتی‌اکسیدان نیز جای بررسی ایمنی را نمی‌گیرد. بنابراین، فرمولی که برای انتشار در هوا طراحی شده نباید بدون ارزیابی دوباره به محصول پوستی تبدیل شود.
عطر دیجیتال چه چیزی را در دنیای روایح تغییر می‌دهد؟
عطر دیجیتال امکان تازه‌ای برای پیوند دادن رایحه با بازی، واقعیت مجازی، محتوای دیجیتال، بازاریابی حسی، آموزش و تجربه‌های تعاملی فراهم میکند. برای عطرساز، این حوزه فرصتی است تا آکورد را نه فقط برای شیشهٔ عطر، بلکه برای یک رویداد یا محیط طراحی کند. برای طراح، تجربه بو می‌تواند لایه‌ای مکمل برای تصویر و صدا باشد. اما تحقق این ایده فقط به ساخت رایحه وابسته نیست، بلکه کنترل زمان و شدت پخش، کاهش تداخل رایحه‌های قبلی، سازگاری نرم‌افزار و دستگاه و ارزیابی ایمنی هم اهمیت دارند.
در حال حاضر، نمونه‌های محصول و نرم‌افزار، پژوهش‌های دانشگاهی و پتنت‌ها نشان می‌دهند که افزودن بو به تجربهٔ دیجیتال امکان‌پذیر است، بااین‌حال نباید آن‌ها را با فراگیرشدن فناوری در بازار یکی دانست.
تشخیص تفاوت میان محصول عرضه‌شده، نمونهٔ آزمایشگاهی و ایدهٔ ثبت‌شده کمک میکند ظرفیت‌های عطر دیجیتال را واقع‌بینانه ببینیم، اینکه این فناوری می‌تواند دنیای روایح را گسترش دهد، اما مسیر تبدیل آن به تجربه‌ای قابل‌اعتماد و روزمره هنوز به طراحی بهتر و کاربردهای سنجیده نیاز دارد.